Yayın Evi: Duruş Yayınları Yazar: Mehdi Mirkiyayi Kitap/lar Hakkında:
Yazar, küresel sömürgecilik tarihi üzerine coğrafi keşifler olarak tarih kitaplarında öğretilen sömürgenin yol haritasını takip ederek sömürgeciliğin yani emperyalizmin sosyal, politik ve ekonomik etkilerini yalın bir dille tanıtmaya çalışıyor. Kitaplardaki konular Sömürgeciliğin başladığı tarihsel süreç üzerinden ülkelerin sömürge düzenine katılma süreçlerini, sömürdükleri ülkeleri, bu ülke halkına yaptıkları kötülükler ve bu ülkelerde elde edilen zenginlikler üzerinden işleniyor. İnsan tarihin her sahnesinde aynı duygusal ve düşünsel reflekslerle yaşıyor. Maalesef sömürgeci devletlerle birlikte toplumların çıkarcı insan gruplarını da görmeden geçemiyoruz. Zulmedenler kadar zulme kapı aralayan yöneticilerin dirayetsizliği halklarının köleleştirilmesine belirli bir kesimin refah içerisinde yaşadığı seçkinler sınıfının oluşmasına neden oluyor. İpek ve Baharat yoluna hakim olma hırsıyla başlayan süreç altın ve diğer madenlerin ele geçirilmesi hırsı, dünya hakimiyeti kurmaya doğru giden bir emperyal düzenin kurulmasına yol açıyor. Coğrafyalar bu hırs yüzünden kan gölüne dönerken ülkelerin halkları da ya köleleştiriliyor ya da yaşamları ölümle sonlanıyor. 10 kitaptan oluşan Sömürgecilik Tarihi kitaplarının ana konuları şunlardır:
1: SÖMÜRGECİLİK NASIL BAŞLADI? Portekizle başlayan denizcilerin Uzak Doğu’ya ulaşmak için, İpek ve Baharat yollarına alternatif olacak bir deniz yolu arama çabaları, onları Ümit Burnu üzerinden Hindistan’a ulaştırır. İspanya’nın ve Papalığın da devreye girmesiyle 14. Yüzyılın sonunda deniz yolu üzerinden farklı bir Haçlı Seferleri başlar. Deniz coğrafyasına hakim olunamadığı için daha nerede olduklarını bilmemelerine rağmen sömürgeci bu iki devlet önüne gelen tüm kıtaları ve adaları silah gücü ve barbarlıkla işgal etmeye başlar.
2: SÖMÜRGECİ DEVLETLERİN SAYISI ARTIYOR: Coğrafi keşiflerin sağladığı zenginliklere bakarak Avrupa’nın diğer ülkeleri de bu zulme ortak olur ve pastayı paylaşmaya çalıştıkları yeni bir mücadele dönemi başlar. Sürece Hollanda ve Fransa’da eklenir tabi bu sürece üzerinde güneş batmayan ülke İngiltere’de dahil olacaktır.
3: KÖLELİK: İlk iki kitap anlatılan süreç ortaya çıkan madenlerin işlenmesi ve işlerin görülmesi için yeni bir süreci başlatacaktı. İnsan hakları ve demokrasinin kurucusu olan ülkelerde “kölelik” uygulamasını başlatacak ve siyah/kızıl derili olanları beyaz derili olanların emrine sokacaktı. Evrim teorisi de bu bağlamda tekrar okunmalıydı. Çünkü temel aldıkları argümanlardan biri de ten renginin ideal insan için renginin beyaz olması gerekiyordu. Afroamerikanlaştırdıklarının çocuklarında bunun etkisini yakın zamanda görmüştük. Örneğin Michael Jackson’ın beyazlaşma hırsı kendini bir hortlağa dönüştürmüştü.
4: KIZILDERİLİLERE YAPILANLAR: Kızılderililer doğayla iç içe yaşayan, yaşadıkları çevre kadar saf ve temiz insanlar oldukları halde başlarına gelecekleri bilmeden yanlarına gelen beyaz adamları misafir olarak karşılamışlardı. · Burada ek olarak “Kızılderililer Nasıl Yok Edildi?” Bartolome de Las Casas (Şule Yayınları/Yerlilerin Gözyaşları, İmge Yayınları), Göğü Delen Adam, Ayrıntı Yayınları kitaplarının okunması ve · Diriliş (The Revenant) filminin bu gözle izlenmesi önerilir.
5: BANKA VE FAİZ SİSTEMİNİN KURULMASI: Birbirinden ilginç anekdotlarla dolu bu kitapta ise Avrupa’da (Venedik’te) ilk bankaların nasıl kurulduğu; deniz kenarındaki ‘bank’larla faizle kredi dağıtan ‘banka’ arasında nasıl bir ilişki olduğu; Coğrafi Keşifler’den sonra Venedik’in niçin gözden düşüp mali yönden zayıfladığı ve onun ardından Hollanda’nın Amsterdam şehrinin nasıl Avrupa’nın finans merkezi hâline geldiği hoş bir anlatımla özetleniyor.
6: AFRİKANIN TALANI: Afrika kıtasının emperyalist devletlerce nasıl paylaşılıp sömürüldüğünü çarpıcı anekdotlarla anlatıyor. Mısır ve Kuzey Afrika (Tunus, Cezayir ve Fas) bölgesinin sömürgeleştirilmesi anlatılıyor.
7: HİNDİSTAN VE BÖLGESİ: İngilizler, 17. yüzyılın ilk yıllarından itibaren Hindistan’a kademeli olarak girdiler. İngilizlerin buradaki ticareti, “Doğu Hindistan Şirketi”nin yaptıkları. · İngiliz Doğu Hindistan Şirketi, Taha İ. Özel, Vadi Yayınları; İngiltere ve İslam Dünyası, İş Bankası Yayınları ek olarak okuma listesine alınmalı.
8: İRAN: Yazarın İranlı olması hasebiyle bu bölgenin sömürge tarihinde konumlanışı açısından önemli bir konu. Sömürge deyince aklımıza hep Afrika bölgesi gelir ama dünyanın diğer bölgelerindeki hakimiyet algısı unutulmamalıdır. · Aslında bu seriye Türkiye’de ayrı bir kitap olarak eklenmelidir. İngilizler İstanbul’dan bir kurşun bile sıkmadan gitmelerinin sebebinin bu seriye bir katkı olacağını düşünüyorum.
9: PETROL: Petrol yer altından çıkan koyu renkli bir sıvıdan ibaret değil, ülkeleri birbirine düşüren, sömürgeciliği kışkırtan, savaşlara sebep olan ‘tehlikeli’ bir kaynak. Petrolün yerini suyun aldığı da unutulmamalıdır. İklimlendirme ve elektrik kullanımı ile gelişen yeni bir mücadele sahası/tehlilesi insanlığı bekliyor.
10: UZAK DOĞU ASYA: Endonezya, Malezya, Filipinler gibi ülkelerin Hollanda, Portekiz, İngiltere gibi kolonyalistlerin sömürgesine girmesi anlatılıyor. · Günümüzde Japonya, Çin Hindistan üzerinden yürüyen bir kargaşa içinde yaşıyoruz. Tehlike çanlarının çaldığı bir Avrupa var. Bu işleri nasıl yaptıklarının bilimsel göstergelerine bir örnek olarak Ruth Benedıct tarafından yazılan, bir Amerikalı antropoloğun Japonya üzerine yazdığı – Krizantem ve Kılıç (İş bankası Yayınları) kitabına bakılabilir. Yazar bu kitapta kurulduğu dönemden Birinci Dünya Savaşına kadar olan Japon tarihi ve kültürünü anlatıyor, daha sonra ise bildiğimiz hikaye Pearl Harbor, Hiroşima ve Nağazaki… Tavsiye: Kitaplar ortaokul ve Lise çağı gençlerimize okutulmalı diye düşünüyorum. Sömürgecilik tarihi üzerine çerez tadında bir okuma yapabilirsiniz.
Coşkun Yıldız
